Kırkambar ("Jet-lag" nedir?)
"Jet-lag" nedir?
Bütün hayvanların vücutlarının, uyuma, vücut ısısı, üreme zamanı gibi periyodik
fonksiyonlarını kontrol eden biyolojik bir iç saatleri vardır. Bu iç saatlerin çoğu,
kendi fonksiyonları için kendi zaman dilimlerinde çalışır, ancak ışık ve sıcaklık
gibi dış tesirlerden de etkilenir.
Newyork'a uçarsanız, sizin vücut saatiniz hala İstanbul'a ayarlıdır
Eğer İstanbul'dan Newyork'a uçarsanız, sizin vücut saatiniz hala İstanbul'a
ayarlıdır. Mesela; İstanbul'dan saat 12:00'de havalanır, 8 saatlik bir uçuştan sonra
Newyork'a varırsanız, vücut saatiniz 20:00'dedir ama Newyork saat 13:00'ü
yaşamaktadır. Vücudunuzun saati ortama göre 7 saat ileridedir. Karnınız acıkacak,
biraz sonra uykunuz gelecektir ama, akşam olmasına bile daha 7-8 saat vardır.
'Lag'in İngilizce'de anlamı geri kalma, gecikmedir
İşte buna; jet-lag denilir. 'Lag'in İngilizce'de manası; "geri kalma, gecikmedir."
Bu durumda uçuştan sonra insanda yorgunluk duyulmakta, bilhassa okuma, araba
kullanma ve iş görüşmeleri gibi konularda motivasyon ve konsantrasyon eksikliği
görülmektedir.
Dünya dönüşünü 24 saatte tamamladığından, dünya yüzeyi kuzeyden güneye her biri 1
saatlik 24 zaman bölgesine bölünmüştür. Mesela; İstanbul ile Newyork arasında 7
zaman bölgesi vardır ve aynı anda İstanbul'da saat 14:00 iken, Newyork'ta sabah
07:00'dir.
Kuzey-güney mesafesinde gidilince "jet-lag" görülmemektedir
NASA'ya göre insan vücudunun biyolojik saatinin her bir zaman bölgesine, yani bir
saatlik bir zaman değişimine alışması bir gün almaktadır. Bu durumda İstanbul'dan
New York'a gidince vücut kendini ancak 7 gün sonra adapte edebilmektedir. Jet-lag
uçma mesafesine değil, kaç zaman bölgesinden geçtiğinize bağlıdır. Aynı
mesafe, aynı zaman bölgesinde kuzey-güney mesafesinde gidilince jet-lag
görülmemektedir.
Doğuya doğru yapılan uçuşlarda çok rahatsız olduğu gözlenmiş
Jet-lag ın doğuya doğru mu, yoksa batıya doğru mu seyahatte daha çok görüldüğü
tartışma konusudur. Şüphesiz bu insanların çoğunluğunun yapısına ve yaşam seviyesine
bağlıdır. Yapılan anketler sonucunda, çoğunluğun doğuya doğru yapılan uçuşlarda daha
çok rahatsız olduğu, insanın vücut saatini hızlandırmada, yavaşlatmaya göre daha
fazla zorlandığı görülmektedir.
Günlük yaşantısı düzenli ve rutin işler yaparak yaşayanlar daha çok etkileniyor
Küçük çocukların pek etkilenmediği jet-lag tan en çok etkilenenler ise günlük
yaşantısı düzenli ve rutin işler yaparak yaşayanlardır.
Uçaktaki havanın kuru olması,
seyahat süresince hareketin kısıtlı olması,
alkollü içki içilmesi,
yeterli sıvı içecek alınamaması,
farklı iklimde farklı yemekler, insanlarda jet-lag'a karşı direnç kırıcı diğer etkenlerdir.
| < Önceki | Ana Sayfa | Sonraki > |
|---|
Dikkat : Buraya yazdığınız yorumlar, onaylandıktan sonra yayınlanmaktadır. Yorumunuzda, gerekli görüldüğü takdirde değişiklik, düzeltme vb. yapılabilir. Yorumunuz hiç yayınlanmayabilir. Bu konuda anlayışlı olmanızı rica ediyoruz.
Türkçe yazanlar için hatırlatmalar:
'Vazgeçtim, yazmıyorum' demeyin. Öğrenmesi çok kolay ;-)